Bulan peupeureudeuyan kacolok ku regang nu ngalegenceng ka langit kulawu. Mega hideung pating surungkuy nyabokan beungeut bulan, sakapeung ngajebian, sakapeung deui iirihilan pinuh panglelewe. Beungeut bulan beuki alum, cahayana ngulapes dina tungtung congo awi.
Sora sumegruk hawar-hawar norobos kana jandela, entreup kana tembok, lomari, ranjang, lampu jeung tumpukan pakaean. Patetep silih sedekeun, silih herengan jeung silih siku hayang meunang tempat tumaninah. Sora sumegruk siga koor, beuki lila beuki reang, mingkin narikan, mungguh saheng diunggal juru. Sorana patembalan dina wirahma nu sarua.
Beuki lila-beuki lila, sora sumegruk jul-jol ti kamer, buruan, taman, lapangan, kebon, unggal suhunan, mapay ti kampung ka kampung, desa ka desa, kacamatan ka kacamatan awor jadi hiji. Sakuliah kota gegek ku nu sumegruk.
Kota nu tadina simpe ngajampana dina mumunggang peuting, nyaliksik cahaya bulan nu mingkin reup-reupan. Dumadakan saheng ku nu sumegruk, sorana mingkin ngelak ngabarubahkeun gaang, cihcir, toke nu keur nundutan di pongpok langit.
Kuring ngarenjag tuluy luluncatan dina luhur sora nu pabeulit silih kait, ber ka kulon, wetan, kidul jeung kaler neang sora nu pangheula sumegruk. Kuring mulak-malik sora nu bedas tapi kabeh oge sarua. Kota geus jadi lautan sora, gedong kantor kuwu, camat tepi ka wali kota geus teu katingali deui rupa wangunan. Komo imah mah kaleled jadi carangka sora. Kuring ngahuleng ningali lembur pasolengkrah teu puguh rupa.
Hate ngadadak tagiwur, boa-boa dunya teh geus kiamat taya deui sora iwal nu sumegruk, sorana mingkin pajurawet teu puguh dedengean. Anehna deui sumegrukna teu ngaluarkan cai mata. Kajeun ngajerit maratan langit, ngoceak maratan jagat, tetep teu ka luar cai mata sakeclak-keclak acan.
Kuring ngegel biwir, nyed, karasa nyeri. Ieu lain ngimpi, lain aya di tengah-tengah padang mashar. Ieu mah masih keneh di alam dunya. Katingali keneh si Trise, Tufik, Ai, Nunung, Andini, Indri, Dadang, pon kitu deui tatangga nu lianna. Ras inget ka anak pamajikan naha sarua keur sumegruk? Kuring luncat deui muru imah, kasampak di tengah imah rea nu keur sumegruk.
Ter hate teh ngageter, “naha aya naon?” cek hate liwung. Kuring teh waras henteu, naha nu lian keur sumegruk ari kuring bet henteu? Keur nyengcerikan saha atuh? Kuring meuweuh liwung. Nanya kanu keur sumegruk teu diwaro samalah mingkin tarik sorana. Pon kitu deui nanya ka nu lianna jawabanana sarua bae.
***
Kuring tanggah rek nanya ka nini anteh nu ti tatadi alum bae, katingali inyana ge sarua keur ngalimba bari ngusapan ucingna. Asa teu werat nanya kusabab bakal dijawab ku sumegruk. Rasa panasaran dina jero dada gugudibegan, hayang geura meunang jawaban nu tangtu.
Teu nolih kacape, gajleng-gajleng kuring ngaluncatan pucuk-pucuk tatangkalan, sakapeung nece kana tihang listrik jeung suhunan imah. Sedengkeun nu sumegruk terus-terusan nambahan jumlahna jeung deui asa beuki ngadeukeutan. Beuki tarik kuring ngaluncatna, sora nu sumegruk mingkin tarik asa nompo kana ceuli. Barang direret ka handap, kuring molohok. Nu sumegruk ngantay ngabandaleut siga siraru moro caangna lampu.
Kakaget kuring teu lengit, atra sajajalanan parat ka langit tepi nutupan cahaya bulan. Langit mingkin meredong hidung. Suku oge hese ngalengkah teu siga keur mimiti gampang pisan luncatna. Ku hayang gancang meunang jawaban teu nolih sora nu kadupak, katajong, katabrak jeung kainjek. Da barang kareret nu kadupag pating galubrak, nu katajong nyengir nahan kanyeri, nu katabrak kusah-koseh teu walakaya.
Samalah aya nu ngabetot suku, narik leungeun, aya oge nu ujug-ujug nangkep, ngajenggut, nyiduhan, nampiling mah teu kaitung. Suku teh teu kaur laju, lamun teu buru-buru nyingkahan nu hayang narik. Leungeun jeung suku beuki pakupis teterejelan hayang leupas. Teu karasa tarang bancunur tidagor kana tihang listrik, kulit rangsak dikerewes, jeung digegel.
Kuring hayang nayakeun ka kuwu, camat atawa ka wali kota kunaon rea nu sumegruk jeung naon sababna? Moal enya gegeden nu ngaheuyeuk dayeuh molah nagara teu apal kana kajadian. Dina teu apalna oge kuring baris tetelepek ka sing saha bae ka nu nyaho. Asa lila rek tepi ka kantor bale desa teh, tanaga ampir-ampiran leuseuh bakating ku cape. Luncat oge asa teu daek ngapung, unggal rek ngawahan awak teh parahi metot.
Kuring teu eleh geleng, kabel listrik pating arenod katindihan sora nu sumegruk teh ditarik tuluy dijieun kareta gantung. Gulusur, kuring nyeot dina kabel teu paduli sora nu sumegruk kalindih atawa pating juralit katubruk. Barang srog ka kantor kapala desa, nu sumegruk teh keur ngagugulung kuwu. Siga lentah reuteum sawak-awak. Koceak dengekna kuwu teu dipalire, bajuna, calanana, buukna nu lucir ku minyak rambut awut-awutan disasaak. Kulitna daradas ngaluarkeun getih.
Kuring luncat tina kabel listrik muru kuwu nu keur digulang gaper, sabisa-bisa sora nu sumegruk teh teu reuteum teuing.
“Wu, cing bejaan kula aya naon ieu teh?” tanya kuring bari metotan sora tina awak kuwu.
“Dia mah sakalah tatanya, lain gancang kula leupaskeun tina seuseupan sora nu sumegruk. Kula geus teu kuat!” jawab kuwu pegat-pegat.
“Heueuh apan ieu oge eukeur. Gancang bejaan ambeh gampang nulungannana,”
“Wad…uh, aduuh……”
“Wu … geura pok, wu! Waktu geus samporet!”
“Aduuuuhuuuu…..”
“Heueuh, sakalah babaung atuh!” cek kuring rada nyeuneu.
Kuwu lain gancang mere jawaban sakalah humaregung, tuluy kokosadan dina taneuh, awakna ampir karuruban ku sora nu sumegruk. Salian ti metotan teh suku oge dipake najongan, jeung ngegelan. Awak kuring milu gerelengan luhureun awak kuwu sabab hayang sagancangna ngabebaskeun inyana tina sora nu napuk siga lentah. Tungtungna tanaga kuring beak, geus teu kuat sedengkeun sora nu ngabulen awak kuwu teu bisa dipiceunanan. Kuring ngajoprak teu walakaya, ilang kasadaran.
***
Cahaya beureum neumbrag kana tarang, karasa nyeri jeung matak reuwas. Panon keukeureuceuman, peurih asa kaasupan keusik. Sora nu menta tulung hawar-hawar nyulusup kana liang ceuli, ngendagkeun jajantung. Barang bray biwir mata dibentakeun, sakuriling bungking pinuh ku cayaha beureum matak serab. Breh katingali awak kuwu gugulawingan, leungeunna dirangket, ditalian ku cahaya warna hideung digantung dina bilik cahaya beureum.
Handapeun kuwu, pinuh ku rupa-rupa mahluk matak pikasieuneun, aya nu huluna sagede telebug, panonna ngajiripit siga celak. Aya nu huntuna ranggeteng, sagede-gede hihid. Teu saeutik nu panonna sagede bal sepak, leungeunna leutik uulawiran siga karembong. Pon kitu deui nu pecekrek leutik jeung nu jangkung gede mah teu kaitung.
“Aya di nagara mana ieu teh?” gerentes hate kuring helok. Tacan oge garing gerentes teh, ujug-ujug aya nu ngajawab.
“Ieu di nagara Bangsa Jurig. Dia mah balad kula, cicing bae ulah loba nyarita!” cek hiji sora handaruan.
Kuring ngalieuk ka lebah sora datang. Barang breh, kuring reuwas liwat saking. Suku nyorodcod, leungeun ngeleper sedengkeung jajantung keketegen mani kerep jeung karasana tarik, matak ngenderkeun tulang iga. Katingali, hiji mahluk keur ngabedega bari mulak cangkeng. Awakna jangkung badag, huluna sagede leuit, leungeun jeung sukuna leuwih gede batan tangkal kalapa. Awakna pinuh ku bulu, katingalina hareuras siga tacan pernah manggihan sabun mandi. Sedengkeun rupa beungeutna hese dicaritakeunnana ku pikagialeunnana.
“Naon maksudna ieu teh?” tanya kuring ngeleper.
“Di suruh cicing teh bet tatanya bae, dia mah?” tembalna semu keuheuleun.
Jep, kuring teu wani nanya deui. Di hareupeun beungeut, Bangsa Jurig pating garetot leumpang, ti dituna ngigel sigana teh, da dina rigigna siga kitu. Ngan ieu mah lain matak resep nu ningali tapi pikasieuneun. Sabagian deui aya nu cacaleuhakan barang dahar bari ditompokeun ka kuwu. Pon kitu nu mamawa cai jeung sabangsaning kadaharan, meureun anggapan maranehannana matak pikabitaeun. Padahal boro-boro kabita, nu aya mah matak murel beuteung.
“Heh manusa, dia ngeunah bae teu mere nyatu ka kula!” cek salah sahiji mahluk sesentak. “Kula teh lapar, geuning dia sakalah ngajalankeun puasa?” pokna bari tetenjrak ka na umpalan cahaya.
“Di alam manusa geus loba nu jadi babaturan kula! Rea nu teu paruasa, jeung pasea alatan hayang meunang duit sacara gampang ti pamarentah kucara ngabohong, maksa jeung mergasa. Naha geuning dia teu ngajalankeun parentah kula?” pokna deui, sorana beuki handaruan.
Nu lianna oge milu nyarita. “Cek kula, dia kudu nyieun bon kosong, laporan bohong, jeung cumarita teu luyu jeung bab agama. Naha dia teu mirosea kana kahayang kula saparakanca?”
“Aduh……. duhhhhh….” tembal kuwu humaregung.
“Tina kalakuan dia, lancek, adi, uwa, bibi, mamang, sakabeh dulur kula, kaasup tatangga, sobat jeung nu liana cerik ngabangingik, alatan gagal mangaruhan dia sangkan teu milampah pagawean hade!” cek nu huluna sagede telebug.
“Aduh……..duhhh…..” tembal kuwu deui.
Sigana mah nu ngaromong, jeung nu ngancam teu ngabalukarkeun kuwu cumarita nu bentes. Sabab unggul ditanya jeung dicabok angger jawabannana ku humaregung. Sigana mah bakating ku keuheul, teu meunang jawab bae, para mahluk teh tuluy-tuluyan tetenjrag, dibarung hohoak tepi cahaya teh karasana eundeur.
Kuring tepi ka nutupan ceuli jeung meureumkeun panon bakating ku inggis, cahaya rugrug. Ujug-ujug simpe, sora nu tetenjrag jeung hohoak teh eureun. Kuring ngarasa ngemplong, tuluy biwir panon diengabkeun, barang bray. Hate teh ujug-ujug ratug tutunggulan kusabab sakabeh mahluk keur mencrong ka kuring. Getih karasana ting sariak dina urat nadi.
“Heh manusa balad kula nu pang satia-satiana. Tara ngalokanan puasa, tukang bohong, pagaweannana mitenah jeung purah nganyerikeun hate batur. Unggal poe ngagogoreng jalma. Kadieu, cing pang nanyakeun ka kuwu sangkan sakabeh pangeusi nagara Bangsa Jurig teu sumegruk bae. Naon alesan kuwu milampah pagawean hade?” cek salah sahiji mahluk bari molotot.
Kuring ngan bisa ngahuleng, jawaban nu diteangan geus kajawab. “Ana kitu mah kuring teh kaasup bangsa jurig?” gerentes hate.
Sakeclak cai ibun, nyengcle dina tungtung irung, karasana tiis camewek. Tuluy istigfar sababaraha kali. Kajen meunang panyiksa nu rohaka, kuring bakal tigin kana qalbu sabab qalbu mah tacan pernah linyok jeung bohong.***
Puri Sunyi 2007